Ιστορία του αρχαίου κόσμου - Κλασική εποχή
πνευματική ζωή - κίνηση των ιδεών - εκπαίδευση
πνευματική ζωή - κίνηση των ιδεών - εκπαίδευση
Οι Σοφιστές
Οι γνώσεις μας για τους Σοφιστές είναι έμμεσες και αποσπασματικές, κάτι χειρότερο, είναι παραποιημένες συχνά από τους αντιπάλους. Και δεν είναι τούτο απροσδόκητο, όταν πρόκειται για στοχαστές που έθιξαν προβλήματα συνδεμένα με την ανθρώπινη φύση και συμπεριφορά και κοινωνικές αντιδικίες του καιρού τους. Ο Πλάτωνας (κυριότερη πηγή μας) στους διαλόγους του (Πρωταγόρας, Γοργίας, Σοφιστής και άλλους) άμεσα και έμμεσα εκθέτει της απόψεις των Σοφιστών με κύριο σκοπό του να τις ανασκευάσει και συνήθως αναδεικνύει ήρωα της πνευματικής πάλης το Σωκράτη. Έτσι θεμελιώθηκε από τους αρχαίους κιόλας χρόνους σημαντική παραποίηση του πνευματικού κινήματος που λέγεται Σοφιστική. Νεότεροι ερευνητές προσπάθησαν με βάση τις λιγοστές πληροφορίες που σώζονται να αποκαταστήσουν στις αληθινές διαστάσεις του το κίνημα και τους φορείς του. Και θεωρούν τη Σοφιστική επιστέγασμα της πνευματικής εξέλιξης από το Μύθο στο Λόγο και της δημοκρατικής ζωής στην κλασική Αθήνα και δικαιολογημένα κάνουν λόγο για Ελληνικό Διαφωτισμό (χρησιμοποιώντας αναδρομικά τον τελευταίο όρο με το νόημα που πήρε στην κοινωνική και πνευματική ζωή της Γαλλίας του 18ου αι. μ.Χ.). Και σημειώνουν πρώτα ότι η Σοφιστική δεν είναι πνευματικό δημιούργημα μια ομάδας τυχοδιωκτών εμπόρων σοφίας (προληπτικά διευκρινίζουμε ότι οι διασημότεροι Σοφιστές της πρώτης γενιάς, που μας είναι γνωστοί από την έμμισθη διδασκαλία τους στην Αθήνα κατάγονταν από άλλες ελληνικές πόλεις και παροδικά μόνο έμειναν στην Αθήνα, κέντρο τότε της οικονομικής, πνευματικής και δημοκρατικής ζωής του Ελληνισμού), αλλά φυσιολογικό βλάστημα της κοινωνικής, πνευματικής και πολιτικής ζωής των ελληνικών πολιτειών, όπου επιζούσε ο ενθουσιασμός της νίκης και θριάμβευε το δημοκρατικό πολίτευμα στη γνησιότερη μορφή του: της προσωπικής και άμεσης συμμετοχής.
